Şili Ulusal Stadyumu

Kullanan Takımlar: CF Universidad de Chile & Şili Milli Takımı

Yapım Yılı: 3 Aralık 1938

Kapasite: 47.000

Boyutlar: 105 x 68

Estadio Nacional de Chile, Şili’nin başkenti Santiago’nun Ñuñoa semtinde bulunan bir stadyumdur. İçerisinde futbol, tenis gibi birkaç saha ve bir velodromun bulunduğu kapsamlı bir spor tesisi olan Estadio Nacional de Chile, 64 hektarlık bir alanı kapsar. Ana stadyum 76.500 seyirci kapasitelidir ve 1937-38 yıllarında, Berlin Olimpiyat Stadı örnek alınarak inşa edilmiştir. Stadın açılış maçı Şili’nin Colo-Colo takımıyla Brezilya’nın São Cristóvão takımları arasında oynandı. Maçı Colo-Colo 6-3 kazandı. Stat, 1962 yılında ki Dünya Kupası finaline ev sahipliği yapmıştır. 1958 yılında da Indoor Stadium’un hazır olmaması nedeniyle basketbol şampiyonasına da ev sahipliği yaptı. 1960 yılında, 1962 Dünya Kupası maçları için hükümet tarafından genişletilmesine karar verildi. Yapılan çalışmalar genel olarak stadyumda ki velodromun kaldırılıp yerine tribün yapılmasıydı. Böylelikle 95.000 kapasiteye ulaşıldı.

1962 Dünya Kupası’nda İtalya ile Şili arasında ki “Santiago Meydan Muharebesi” olarak anılan karşılaşmayla beraber İtalya-Batı Almanya ile Şili-İsviçre arasında ki grup maçları, play-off, çeyrek final, yarı final ve final maçlarına ev sahipliği yaptı. Brezilya’nın ikinci kez dünya şampiyonu olmasına şahitlik etti. Şili Milli Takımı da kupa da tarihi boyunca en büyük başarısını yine bu statta elde etti. Yugoslavya’yı 1-0 mağlup ederek kupayı 3’üncü tamamladı.

5 Temmuz 2008 tarihinde, stadyuma hayatını kaybeden gazeteci Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos adı verildi.

Stadyumlar ya da daha sık kullanılan şekliyle statlar izleyiciyi, taraftarı futbolla bütünleştiren futbolun büyülü atmosferini kalabalıklara yansıtan yerlerdir. Futbolun kitlelerle buluşmasını sağlar statlar. İnsan nefesi değdiğinden beri bir ruhu vardır statların. Karşılıklı tutulan ayna gibi statlardan taraftara-futbolcuya, futbolun insan unsurundan statlara yansıyan derin, coşkulu, insanı çepeçevre saran bir ruh…

Sporun birçok dalının sergilendiği, insanla buluştuğu yüzlerce stadyum vardır. Bu stadyumlardan birinin tarihe mal olmuş hikayesini paylaşalım. Dünya genelinde stadyumlara bakıldığında genel olarak spora emek vermiş kişiler, sporun efsaneleşmiş isimleri, devlet adamları, politikacılar, yönetim kademesindekiler, şehir ya da bölge isimleri ya da tarihi günler isim olarak seçilmiştir. Anlatacağımız stadyum ise ilk kurulduğunda genelin içinde yer alsa da sonrasında aldığı özel isimle bunların dışında çıkmış sayılı stadyumlardan biridir.

“Latin Amerika’nın hançeri; Şili” Eduardo Galeano

Şili’nin başkenti Santiago’da yer aldığı için Santiago Stadı da denilen Şili Ulusal Stadyumu (Estadio Chile – Estadio Nacional de Chile) Şili’nin iki büyük stadyumundan biridir. Ana stadyum 76.500 seyirci kapasitelidir ve 1937-38 yıllarında, Berlin Olimpiyat Stadı örnek alınarak inşa edilmiştir. Stat, 1962 yılındaki Dünya Kupası finaline ev sahipliği yapmıştır. Bugün CF Universidad de Chile futbol takımı maçlarını bu stadyumda oynar. Diğer stadyumlardan farklı bir hikayesi vardır Şili Stadyumu’nun. Şili’nin kanlı tarihinin izlerini taşır. Onur ve onursuzluk, baskı ve inanç, kan ve umut, ölüm ve ölümsüzlük bir arada yaşanmıştır bu statta. Stadyumun ruhunu anlamak için tarihin o günlere gitmemiz gerekir.

Şili, 1970’li yıllarda Latin Amerika’nın en yoksul ülkelerinden biridir. Zaten ülkenin kaynaklarını da bir avuç zengin ve ABD’li firmalar tüketiyordur. 1970 yılı Şili için bir dönüm tarihidir. Unidad Popular (Halk Birliği) cephesinin sosyalist lideri Salvador Allende seçimleri kazanmış, emek ve ulusal bağımsızlıktan yana radikal bir programı uygulamaya koymuştur. Ancak ABD’nin gizli desteğiyle 11 Eylül 1973 tarihinde Augusto Pinochet, kendisini Genel Kurmay Başkanı yapan Devlet Başkanı Salvador Allende’yi bir darbeyle devirerek iktidara gelir. Allende darbeye direnir ve elinde Fidel Castro’nun armağan ettiği makineli tüfeğiyle çatışarak ölür. Başkanlık Sarayı’nın düşmesinden sonra Şili sokaklarında bir sürek avı başlar. Allende’nin sosyalist yönetimine gönül vermiş insanlar bir bir toplanırlar. Bilim adamları, sanatçılar, üniversitelerden öğrenciler toplanır. Geniş çaplı gözaltılar, tutuklamalar başlatılır. Toplananların sayısı o kadar fazladır ki, karakollar, hapishaneler hepsini almaya yetmez. Bunun üzerine stadyumlar, konferans salonları ve okullar gibi resmi binalar toplama kampına dönüştürülür.

1973 Darbesi’nde üç aydan uzun süre siyasi tutuklular için toplama kampı olarak kullanılacak olan Şili Ulusal Stadyumu da bunlardan biridir. Estadio Chile’de 40.000’den fazla tutuklu bir araya getirilmiştir. Pinochet en büyük katliamını burada gerçekleştirmiştir. Sokaklardan, evlerden, üniversitelerden toplanan binlerce kişi daha önce sadece maç izlemek için gittikleri stadyuma sıkıyönetim askerlerince zorla getirilirler. Ana stadyum erkek tutuklular için kullanılırken, yüzme havuzu bölümüne kadın tutuklular alınır. Soyunma odaları, tuvaletler ve velodrom sorgulama ve işkenceler için kullanılır.

Darbenin ertesi günü, 12 Eylül 1973’de, işkence edilmek için Şili Stadyumu’na zorla getirilen binlerce devrimci insandan biri de öğretmen, tiyatro yönetmeni, şair, şarkıcı, şarkı yazarı olarak çok yönlü sanatsal ve entelektüel mücadelesini, üyesi olduğu Şili Komünist Partisi’ndeki siyasal mücadelesiyle tamamlayan Victor Jara’dır.

Victor Jara Kimdir?

Victor Jara (hara okunur), Şili Kızılderililerinden devrimci bir müzisyendir. 28 Eylül 1938’de Santiago’da doğmuştur. Babası çiftçi, annesi ise Şilili bir halk şarkıcısıdır. 13 yaşındayken annesinin ölümünden sonra yoksul bir ailenin yanında yaşamını sürdürmeye başlar. 1960’lı yıllarda tiyatro eğitimi almak için üniversiteye girer. Şarkılar, şiirler yazar; tiyatro oyunları yönetir, öğrenciler yetiştirir. 1969’da tiyatroyu tamamen bırakıp kendini halk müziğine verir Jara. Şili’nin halk müziğini araştırır ve bu müziği çağdaş normlara taşır. O Şili’nin “yeni şarkı” hareketinin atasıdır. “Yeni şarkı” hareketi kısa sürede Şili’deki toplumsal hareketin kültürel ifadesi olur ve Unidad Popular’ın müziği haline gelir. 1970 yılına gelindiğinde, Victor Jara’nın da içinde bulunduğu yeni Şili şarkısı siyasal olarak açıkça safını belirler ve Allende’yi destekler. Victor Jara, diğer şarkıcılarla birlikte Salvador Allende ve sol partilerin birleştiği bir hareket olan Unidad Popular yararına birçok konser verir. 11 Eylül 1973’de Augusto Pinochet’nin gerçekleştirdiği darbe sırasında, Victor Jara Teknik Üniversite’den gözaltına alınır ve birçok yoldaşı gibi Şili Ulusal Stadyumu’na götürülür.

Yanından hiç ayırmadığı gitarıyla birlikte getirirler stadyuma Jara’yı. Sokaklardan, evlerden, işyerlerinden, üniversitelerden toplanan insanlar daha önceleri mitingler, konserler ve futbol maçları için geldikleri stadyumda bu kez zorla doldurulurlar sahaya. Zorla, ite kaka, elleri-gözleri bağlanarak… Tedirgin olmakla beraber daha çok öfkelidirler. Geçen her dakika bir kurşun sesi ile beraber bir Şilili çimlere kapanmakta, her dakika yürekler saat gibi atmakta, uğultu artmaktadır. Stadyumda sorumlu olarak Pinochet’in sağ kolu olan Albay Mario Manriquez Bravo bulunmaktadır.

O sırada stadyumun sessizliğini yırtan bir ses duyulur… Yumuşak, kadife gibi ama bütün stadyumu dolduran bu ses “Venceremos” yani “Kazanacağız” diye haykırmaktadır. Victor Jara, Sergio Ortega’nın o meşhur şarkısını söylemeye başlar. Ardından dalga dalga stadyumda toplanmış 5000 kişi hep bir ağızdan şarkıya eşlik eder; “Biz kazanacağız!” Victor Jara, stadyum da sessizliği yırtan bir fırtınanın kendisi olmuştur. Gardiyanların ateş açma tehdidine rağmen 5 bin kişinin sesi yankılanır statta:

“Venceremos!
 Kıralım zincirlerimizi! Venceremos! Zulme ve yoksulluğa paydos!”

Statta yankılanan bu ses hemen karşılığını bulur. Askerler, Victor Jara’nın etrafını sarar. Victor Jara şarkısına devam eder. Sesi 400 bin kişi ile birleşmiş, tam o sıralarda İtalya’dadır. Venceremos’un bestecisi olan Inti Illimani grubu İtalya’da 400.000 kişiye konser vermektedir. Unidad Popular hükümetinin müzik alanındaki temsilcisi Inti Illimani yürekten bağlı olduğu Şili halkı için var gücüyle “El pueblo unido jamas sera vencido” (Birleşmiş halk asla yenilmeyecek!) diye haykırır… Ve gözyaşları içinde Allende için besteledikleri Venceremos’u söylerler 400 bin kişiyle beraber…

Jara da susmaz, şarkısını söyler… Albay Mario Manriquez Bravo ve faşist subaylar hazmedemez bunu ve önce gitarını parçalarlar Jara’nın. Sonra bir daha gitar çalamaması için parmaklarını kırarlar. Yılmaz Jara. Islıkla söylemeye devam eder. Dilini keserler. Yetmez. Faşistlerin tam ortasında özgürlük şarkıları söyleme cesareti gösteren ve son nefesine kadar da söylemeyi sürdüren Jara’nın bir dipçikle kafasını parçalarlar ve diğer tutuklulara ibret olsun diye ellerini kesip tribünlerin önüne asarlar. Bu da yetmez, kurşuna dizerler.

Binlerin tanıklığı önünde Ulusal Stadyum’da katledilen Victor Jara’nın, Şili’nin inanmış çocuğunun, kolsuz ve dilsiz cesedi dört gün sonra 16 Eylül 1973’te, Santiago’nun kenar mahallelerinin birinde, bir çöp tenekesinin dibinde bulunur. Makineli tüfekle taranmış vücudundan 44 kurşun çıkar. 44 kurşunun hiçbirisi kocaman yüreğini yenememiştir Jara’nın. Jara gibi katledilen yüzlerce insan ise uçaklardan atılarak şehre yağdırılır. Stadyum katliamı tarihin en korkunç katliamlarından biri olarak kayıtlara geçer.

Eduardo Galeano, Şili için “Latin Amerika’nın hançeri” der. O hançerden hala kan sızmaktadır. 17 yıllık diktatörlüğüne başladığı sabah Jara’yı katleden diktatör Pinochet, Şili toplumunun bağrındaki hançerin adı olarak da bilinir. Darbede Allende ile birlikte 35.000’i aşkın kişinin öldürüldüğü söylenmektedir.

Pinochet darbesi öncesinde, .Allende’nin zaferini bütün dünyaya duyurmak için Avrupa turnesine çıkan Unidad Popular’ın desteklediği Şilili müzik gurubu “Inti-Illimani” darbe haberini, İtalya konseri öncesi alır ve İtalya’da 400 bin kişiye Victor Jara’ların, Şili’nin direnen sesini taşır. Turne sonrası, Pinochet faşizminden dolayı grup 14 yıl boyunca Şili’ye dönemez.  Ülkelerine ancak 18 Eylül 1988’de; yanlarına Sting, Bruce Springsteen, Tracy Chapman, Peter Gabriel gibi dünya müziğinin lider seslerini alarak dönebilir. Şili’ye girişleri neredeyse bütün ülkenin katıldığı bir mitinge dönüşür. Hepsinin ağzında aynı şarkı: Venceremos!

Inti-Illimani grubunun bir arzusu vardır. Jara’nın ve yaklaşık 5000 kişinin öldürüldüğü Şili Stadyumu’nda, Jara ve darbede öldürülen 35.000 kişinin anısına bir konser vermek… Bu arzularını gerçekleştirirler ve konseri Jara’nın bir şiiriyle başlatırlar:

Ne şarkı söylemek, ne de sesimiz güzel olduğu için… Hayır, (elimizdeki) gitarın ruhu ve aklı olduğu için şarkı söylüyoruz…”

Jara’nın zaferi müjdeleyen sesiyle, Ulusal Stadyum mezbahası direnişin, özgürlük mücadelesinin ve inancın simgesi olur… Zaten ünlü folk şarkıcısı Pete Seeger da şöyle demiyor muydu: “Şarkılarını söylediğimiz sürece, cesareti içimizde onunkinden daha büyük bir cesaret uyandırdıkça Victor Jara hiç ölmeyecek!”

Victor Jara bedenen öldü ama şarkısı ölmedi. Venceremos şarkısı hala yankılanmaktadır Şili Stadyumu’nda ve tüm dünyada…

Faşist Pinochet’nin “stadyum katliamı”ndan kısa bir süre sonra, 21 Kasım 1973 tarihinde, Şili Ulusal Stadyumu’nda tarihin en ilginç maçlarından biri yapılacaktır. Şilili darbeciler, stadyumu kanlardan temizleyeli henüz iki hafta olmuştur. Kanla sulanmış “stadyum” bir kez daha onura ve onursuzluğa birlikte tanıklık edecektir. 1974 yılında Dünya Şampiyonası elemelerinde Şili ulusal futbol takımı Sovyetler Birliği ile karşılaşacaktır. İlk maçın golsüz sona ermesi üzerine hangi ülkenin milli takımının finale kalacağının belirlenmesi 21 Kasım’da gerçekleşecek rövanş maçına kalır. Rövanş maçı Şili’de yapılacaktır. Şili’de 11 Eylül’de gerçekleştirdikleri kanlı darbenin ardından iktidar koltuğuna oturmuş askerlerin de dayatmasıyla Şili Futbol Federasyonu, rövanş maçının Ulusal Stadyum’da oynanması için FIFA’ya başvuruda bulunur. FIFA başvuruyu kabul eder ve böylece daha kan lekelerinden yeni temizlenen Ulusal Stadyum kullanıma açılır. Binlerce insanın öldürüldüğü stadyum. Annelerin, çocukların can verdiği stadyum. Devrimcilerin kanının döküldüğü stadyum. Victor Jara’nın ölümsüz sesinin kanla boğulmaya çalışıldığı stadyum. O stadyumda bunların hiçbiri yaşanmamış gibi, sahada top koşturulacaktır.

Sovyetler Birliği, binlerce yurtseverin işkence gördüğü Santiago Stadyumu’nda herhangi bir spor karşılaşmasına katılmayacağını bildirir ve FIFA’dan müsabakanın tarafsız bir sahaya alınmasını talep eder. 27 Ekim tarihinde Sovyet Futbol Federasyonu FIFA’ya şu telgrafı çeker:

“Şili’de faşist bir ayaklanma sonucunda yasal hükümetin devrilmiş olduğu ve ülkede kanlı bir terör ve baskı rejiminin hüküm sürdüğü herkesçe bilinmektedir. Santiago Stadyumu futbol müsabakası oynanabilecek bir mekân olmaktan çıkarılmış, Şilili yurtseverlerin işkence gördüğü bir toplama kampına dönüştürülmüştür. Sovyet sporcuları Şilili yurtseverlerin kanıyla bezenen bir stadyumda spor karşılaşmasına çıkmayı reddeder.”

Bu girişim üzerine FIFA Estadio Nacional’i incelemek üzere Şili’ye bir heyet gönderir. FIFA heyeti incelemeleri sonucunda stadyumun çimlerinin futbol oynamaya elverişli; sahanın ölçülerinin teknik standartlara uygun ve seyircilerin tribünlerinin düzenli ve temiz” olduğuna dair bir rapor verir ve Santiago Stadyumu’nda“politik tutukluya rastlanmadığını, sadece hüviyetleri tespit edilememiş olan bazı şahısların alıkonulduğunu belirtir.

Sovyet takımı bu şartlar altında Şili’ye gitmez. Şili takımı sahaya tek başına çıkar. Tribünlerde ise yaklaşık 15 bin asker ve darbeci rejimin davetlileri yerlerini alır. Avusturyalı hakem Erich Linnemayr’ın düdüğüyle maç, saatinde başlatılır. Şilili oyuncular, paslaşarak rakip takım kalesine doğru ilerler ve boş kaleye gol atan takım kaptanı Francisco Valdes Şili’yi 1-0 öne geçirir. Dönemin kuralları gereğince, karşı takımın santra yapmaması üzerine maç sona erdirilir ve maç skoru 2-0 olarak kayda geçirilir. Şili böylece 1974 Dünya Kupası’na katılır. Protestolar arasında oynanan grup maçlarında ev sahibi Batı Almanya’ya yenilir; Doğu Almanya ve Avustralya’yla beraber kalarak kupadan elenir.

Dünyanın en onursuz gollerinden biri olarak tarihe geçecek bu golü Şili, Sovyetler’e değil, kendi kalesine atmıştır aslında. O sahanın çimlerine dökülen kendi evlatlarının kanıdır çünkü. Üzerinden yıllar da geçse stadyumdan yükselen çığlıkların sesi gol sevincini bastırır çünkü.

Ve O stadyumda hiç kaybolmayacak bir ses yankılanmaktadır hala. Victor Jara’nın ve ona eşlik eden 5 bin kişi hala haykırmaktadır: Venceremos!

Ve Victor Jara’nın ölümsüz sesinin yankılandığı Şili Ulusal Stadyumu’na, Eylül 2003’te,  öldürülmesinin 30. yıldönümünde, Estadio Víctor Jara (Victor Jara Stadyumu) ismi verilir.

“Victor Jara Stadyumu Santiago’dadır. Şili’nin başkentinde. Bir futbolcu değildir Victor Jara. Sporcu da değildir. Anlı, şanlı bir politikacı hiç değildir… Victor Jara bir sanatçıdır. Bir müzisyendir, Şili halk ezgileri söyleyen. Bir şarkıcıdır gitarına sevgiyle eğilen…”

Stadyumların ruhu vardır dedik. Bazıları devrimci bir ruhu taşır içinde, özgürlük ruhunu taşır. Direnişin ve zaferin ruhunu taşır. Bir gün belki de onlarca, yüzlerce stadyumdan duyacağız özgürlük şarkılarını. Bu yüzden unutmayalım Victor Jara’yı.. “Gitarım zenginler için değil, yoksullar içindir.” diyen bu güzel adam için, Venceremos diye haykıralım… Çünkü unutursak, onlar kazanacak. Çünkü unutursak kendi kanlarımız üzerinde top oynayan başka nesiller doğacak. Çünkü unutursak, kanımız hep yerde kalacak.

Bir gün takımınızın futbolunu izlemek için, kazanmaya sonsuz inanan yüreğinizle stadyuma gittiğinizde Venceremos diye haykırabilme cesaretini gösterebilirseniz, üzerinde “Hasta La Victoria / Zafere Kadar” yazan mezarından size eşlik edecektir Victor Jara…

Şili Ulusal Stadyumu 1 Şili Ulusal Stadyumu 2 Şili Ulusal Stadyumu 6 Şili Ulusal Stadyumu 5

Reklamlar

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s